Krótka historia „kultury pomorskiej”
Wyjaśnienie, czym jest „kultura pomorska” warto rozpocząć od określenia pojęcia „kultury archeologicznej”. W związku z tym, że opisujemy okresy dziejów, z których nie posiadamy żadnych źródeł pisanych, a jedynymi przekazami są źródła materialne czyli wytwory rąk ludzkich, termin kultury archeologicznej odnosi się do określenia zespołu podobnych narzędzi, typów naczyń glinianych, ozdób, budowli czy cech obrządku pogrzebowego, które występują w tym samym czasie na określonym obszarze. Jest to termin czysto naukowy, który pozwala archeologom wyróżnić grupę ludzi żyjących w przeszłości. Nie identyfikuje on rzeczywistego plemienia czy grupy etnicznej i zazwyczaj nie wiadomo czy społeczność ta miała poczucie przynależności do wspólnoty, jak się określała i czy mówiła jednym językiem.
Jedną z kultur archeologicznych wyróżnionych na terenie Polski we wczesnej epoki żelaza jest kultura pomorska. W literaturze archeologicznej nazywana jest również kulturą grobów skrzynkowych, urn twarzowych, wschodniopomorską czy wejherowsko – krotoszyńską. Tak liczne określenia wiążą się z imponującym i często bardzo dobrze zachowanym do naszych czasów zestawem zabytków, związanych zwłaszcza z rytuałem pogrzebowym.
Najliczniejsze i najbardziej efektowne odkrycia związane z kulturą pomorską występują na Pomorzu Wschodnim, gdzie najprawdopodobniej powstała, dlatego ukuto nazwę kultura wschodniopomorska. W trakcie jej rozwoju charakterystyczne groby skrzynkowe oraz urny z wizerunkiem twarzy rozprzestrzeniły się aż na teren Wielkopolski, stąd ostatnie z wymienionych określeń definiujące zasięg terytorialny tej jednostki kulturowej.
Powstanie i rozwój kultury pomorskiej przedstawia się dziś jako efekt dalekosiężnych kontaktów handlowych, w tym drogą rzeczną i morską. Zanim wykrystalizowała się w Polsce północnej, teren ten, już od schyłku epoki brązu zamieszkiwany był przez ludność grupy kaszubskiej kultury łużyckiej (ok. 1100 – 950 p.n.e), która użytkowała niewielkie, ale liczne osady, a spalone ciała zmarłych chowała pod nasypami kamienno – ziemnych kurhanów, które do dziś licznie występują na Pomorzu.
Autor: Agnieszka Krzysiak
© Stowarzyszenie Skansen Kamienie Przeszłości w Trzebiatkowej
Źródło obrazu: Wikipedia Commons, ossipro – Own work, scientific source: „H. Beck, H. Steuer, D. Timpe (ed.): Real lexicon of Germanic Antiquity. The Teutons, C.E.1998, The Gruyter, Berlin New York”, page. 144, ISBN: 3-11-016383-7